Na temat czystego powietrza już chyba wszyscy powiedzieli wszystko, co wiedzieli. Czy z tego faktu powietrze jest wyraźnie lepsze? Każdy z nas może to ocenić każdego dnia zależnie, gdzie się znajdzie. Na czystość powietrza wpływa tak wiele czynników, że nie sposób pokusić się o wymienienie jednego działania, które będzie skuteczne, z wyjątkiem specjalnej maski, którą zaleca się nosić w przypadku smogu.

Można jednak realizować takie przedsięwzięcia, co do których mamy pewność, że przyczyniają się do poprawy stanu powietrza.

Na dzisiaj naszym największym problemem jest spalanie węgla kamiennego w urządzeniach grzewczych. To jest najważniejszy problem do rozwiązania, bo węgla spala się w naszym kraju bardzo dużo, o wiele za dużo jak na możliwości zastąpienia go czymś innym.

Polskie ciepłownictwo bazuje na węglu. Zużywa go ok. 24–26 mln ton rocznie. Same gospodarstwa domowe spalają aż 12 mln ton węgla. Jeśli spojrzymy z perspektywy całej UE, okazuje się, że Polacy spalają w domach ponad 80 proc. węgla, który jest wykorzystywany we wszystkich gospodarstwach domowych w całej Unii Europejskiej. Czyli Polska jest całkowitym ekstremum pod względem spalania węgla w indywidualnych budynkach – mówi agencji Newseria Biznes dr Joanna Maćkowiak-Pandera, prezes Forum Energii.

Skoro jest to tak poważny problem, to należy go rozwiązać w pierwszej kolejności, bez niepotrzebnego rozdrabniania się na wszelkie inne działania.

Tak właśnie ten problem postrzega Izba Gospodarcza Ziemi Myślenickiej, która jest autorem własnego programu pod nazwą Gmina bez węgla.

Zgodnie z naszym programem powinniśmy się skoncentrować wyłącznie tylko na tych działaniach, które prowadzą do eliminowania węgla kamiennego jako paliwa. Taka strategia jest najbardziej racjonalna, bowiem pozwala na koncentrację wszystkich działań i środków, które prowadzą do jednego celu. Jak już uwolnimy się od węgla, to wówczas możemy realizować wszystkie inne programy związane z poszanowaniem energii takie jak: termomodernizacja, wymiana gorszych urządzeń na lepsze, zmiana postaci energii itp. Dzisiaj nie stać nas na rozrzutność i realizację wszystkiego na raz.

Czy taka strategia nam się opłaca?

Odpowiedź przychodzi sama. Wystarczy przeczytać.

Według informacji podanej na stronie Urzędu Miasta i Gminy Myślenice (wtorek, 6 czerwca 2023 roku), gmina Myślenice sprzedała ponad 2 tysiące ton węgla.

Z dniem 31 maja 2023 r. Gmina Myślenice zakończyła sprzedaż węgla po preferencyjnych cenach. Łącznie sprzedano mieszkańcom 2 159,72 tony materiału opałowego za łączną wartość 4 178 063,90 zł.

Na terenie Myślenic węgiel po preferencyjnych cenach dystrybuowały dwa składy węglowe firma EN22 sp.z o.o. oddział Myślenice przy ul. Słowackiego 95 oraz firma Trans Opał Marcin Majda przy ul. K. Wielkiego 203. Mieszkańcy gminy mogli liczyć na darmowy dowóz materiału opałowego na terenie całej Gminy Myślenice.

Właściciele gospodarstw domowych, którzy byli uprawnieni do dodatku węglowego w 2022 roku oraz złożyli poprawny wniosek, mogli od listopada 2022 roku do maja 2023 roku skorzystać z możliwości zakupu preferencyjnego paliwa stałego w Gminie Myślenice.

– Węgiel, który dostarczała Gminie Myślenice spółka Węglokoks z Katowic, trafił łącznie do 1461 gospodarstw domowych. Cieszę się, że wobec trudnej sytuacji gospodarczej na rynku węglowym, udało się pomóc w zapewnieniu opału na zimę naszym mieszkańcom. Sprzedaliśmy ponad 2 tysiące ton węgla za ponad 4 miliony złotych – mówi Jarosław Szlachetka, burmistrz Miasta i Gminy Myślenice.

Rozliczeniem i obsługą wniosków o dodatek węglowy zajmowało się Centrum Usług Społecznych we współpracy z Wydziałem Rozwoju i Funduszy Zewnętrznych UMiG Myślenice.

Tyle komunikat oficjalny.

Spróbujemy dokonać nieskomplikowanej analizy tej informacji, aby zobaczyć do jakiego wniosku dojdziemy na końcu.

Trochę kalkulacji na początek.

Zgodnie z informacją dostarczono mieszkańcom 2160 ton węgla. W tym węglu jest zawarta energia, którą potrzebujemy do ogrzewania. Ile energii cieplnej dostarczono do dyspozycji konsumentów? Niestety, wartość opałowa dostarczonego paliwa nie została podana, a szkoda. Można więc tylko spekulować, ile jej było, a to zależy głównie od jakości węgla. To jest bardzo poważny błąd, bo przecież nikt nie kupuje węgla dla węgla, tylko kupujemy energię w postaci węgla. Dobrze jest zatem wiedzieć, ile tej energii było w naszym zakupionym węglu.

Do naszych kalkulacji przyjmujemy zatem najkorzystniejszy dla „urzędników” wariant obliczeń, czyli zakładamy, że węgiel był bardzo wysokiej jakości a jego wartość opałowa wynosiła 28 MJ/kg. Patrz tabela poniżej.

Rodzaj paliwa	Zawartość energii [MJ]
1 kg węgla kamiennego	28
1 kg pelet drzewny	18
1 kg drewna suchego (15% wilgotności)	18

Dostarczono więc mieszkańcom energii cieplnej o wartości:

2 159 720 kg węgla x 28 MJ/kg = 60 472 160 MJ

Gmina dostarczyła 60 472 160 MJ energii, której koszt wyniósł 4 178 063 zł, czyli

1 MJ kosztował 0,069 zł.

Przeliczmy to na bardziej znane nam jednostki, czyli kWh.

Ponieważ 1 kWh = 3,6 MJ, to oznacza, że każda kWh kosztowała 0,25 zł. Taniej niż energia elektryczna.

Jest jeszcze druga strona procesu spalania węgla – odpad, czyli popiół. Znów załóżmy optymistycznie, że ten dostarczony węgiel miał tylko 6% zawartości popiołu. Oznacza to jednak, że na teren gminy zostało „zakupionych” około 129 ton popiołu! Prawie 6 ciężarówek 20 tonowych odpadu wyjątkowo szkodliwego dla środowiska glebowego.

Pojawia się tu kilka bardzo ważnych pytań, a mianowicie:

• Gdzie ta góra popiołu jest składowana?
• Jak jest procedura utylizacji?
• Ile to kosztuje i kto za to płaci?

To są wszystko koszty dodatkowe związane ze spalaniem węgla. Nieprawdą jest więc, że dostarczenie 2 160 ton węgla kosztowało gminę tylko 4 180 tys zł.

Popatrzmy teraz na inny sposób dostarczenia tej samej energii cieplnej, ale w innej postaci, a mianowicie – drewna opałowego.

Zakładamy, że te 1461 gospodarstw domowych ma urządzenia grzewcze na drewno.

Dla uzyskania tej samej ilości energii cieplnej co z węgla, potrzeba drewna w ilości, która wynika z wartości opałowej drewna.

Z tabeli bierzemy wartość opałową 18 MJ/kg i otrzymujemy potrzebną ilość drewna, która wynosi 3 359 564 kg, czyli 3 359 ton.

Już z tego widać, że drewna trzeba dostarczyć więcej o 1200 ton. Ponieważ bardzie jesteśmy przyzwyczajenie do operowania ilością drewna wyrażaną w m3 (metry sześcienne), to lepiej przejść na tę jednostkę.

1 m3 waży statystycznie 600 kg, zatem 1 tona drewna to około 1,66 m3.

Dla zrównoważenia „dobroci energetycznej” dostarczonego węgla powinniśmy dysponować ilością drewna o wielkości 5 575 m3. Ale jest jeszcze ważny parametr jak koszty, czyli ile nas to kosztuje.

Średnia cena drewna opałowego w październiku 2022 roku (szczyt drożyzny) wynosiła 503 zł/ m3. Później systematycznie spadała, co jest wyraźnie korzystniejsze dla późniejszego porównania.

Przyjmując tę cenę wychodzi na to, że „akcja drewno” kosztowałaby gminę (czyli nas) 2 804 225 zł.

Koszt 1 kWh takiej operacji kosztowałby 0,12 zł.

Porównajmy:

Dostawa węgla                                       Dostawa drewna

4 178 063,90 zł                                       2 804 225 zł

Koszt 1 kWh = 0,22 zł                   Koszt 1 kWh = 0,12 zł

Czy Urząd Miasta i Gminy może mieć powód do dumy wydając więcej o 1 373 838 zł?

W dzisiejszej sytuacji, być może tak. Ale czy ta sytuacja nie jest przypadkiem wynikiem złego zdefiniowania programu rządowego, który od kilku lat nie przykłada należytej wagi do wykorzystania biomasy do celów grzewczych?

Dochodzimy w tym miejscu do odpowiedzi na pytanie: czy nam się to opłaca?

Myślę, że powyższe kalkulacje dały jednoznaczną odpowiedź.

Jest jeszcze jeden ważny argument, a mianowicie: pozyskiwanie biomasy na cele grzewcze ma wiele dodatkowych pozytywnych oddziaływań na otoczenie jak choćby popiół, który jest wartościowym materiałem dla gleby. O węglu powiedzieć się tego nie da.

Wniosek fundamentalny: róbmy wszystko co możliwe, aby z każdym sezonem grzewczym spalać tego węgla mniej!

 

Autor: Bronisław Burkiewicz

Pierwszym krokiem na drodze do uzyskania celu jest jego właściwe zdefiniowanie. Jeśli mówimy o programach związanych z czystym powietrzem, to mówienie o „walce ze smogiem” jest czystą retoryką. Można to nazwać przysłowiowym „biciem piany”. Dlaczego?

Dlatego, że „walka ze smogiem nie ma żadnych zdefiniowanych parametrów. Możemy walczyć ze smogiem przez całe życie i nic nie uzyskać, ponieważ działanie jest zdefiniowane jako czynność – walka!!! Jeśli już, to dobrze byłoby określić termin „smog” i jego parametry.

Smog jako zjawisko fizyczne występuje okresowo. Pojawienie się smogu związane jest z takimi parametrami jak: ciśnienie atmosferyczne, temperatura, wilgotność, wietrzność (ruch powietrza).

Polski smog, bo tak można nazwać jedno z największych zanieczyszczeń w Europie naszych miast, składa się przede wszystkim z tlenków węgla, azotu, siarki, najbardziej szkodliwych pyłów PM10 i PM2,5 oraz benzo(a)pirenu. Jeśli tak, to lepiej jest zdefiniować działanie nie jako „walka ze smogiem” ale działania prowadzące do zmniejszenia wymienionych powyżej składników. Można więc zdefiniować nasze działania jako:

• Systematyczne zmniejszanie tlenków węgla, azotu i siarki w powietrzu,
• Systematyczne zmniejszanie zawartości pyłów PM10 i PM2,5 w powietrzu,
• Systematyczne zmniejszanie zawartości benzo(a)pirenu w powietrzu.
• Systematyczne zmniejszenie pyłów zawieszonych w powietrzu.

Do każdej definicji trzeba znaleźć właściwe rozwiązanie i może się okazać, że każda definicja będzie miała inne, właściwe sobie rozwiązanie. To jest właśnie konsekwencja zdefiniowania problemu.

Całą winę za smog w Polsce przerzuca się na spalanie paliwa w domowych urządzeniach grzewczych. Może to jest prawda, ale np. we Włoszech w ogóle nie używa się węgla do ogrzewania a w Mediolanie są dni ze smogiem i zakaz wychodzenia z domów. Więc jak to jest z tą naszą polską wojenką ze smogiem?

Wracamy do meritum

Sposoby rozwiązywania problemów.

Są dwa modele podejścia w rozwiązywaniu takich zagadnień jak dbałość o czyste powietrze.

Model nakazowy (kija i marchewki) i model preferowanego zachowania (postępowania).

Klasycznym przykładem tego pierwszego jest likwidacja tzw „kopciuchów”. Zarządzenie i nakaz. Kto nie przestrzega to go kijem, a kto przestrzega, to może dostać marchewkę (dofinansowanie). Tu można przytoczyć całą gamę różnych nakazów, zakazów i armię urzędników kontrolujących te nakazy i pouczających potencjalnych beneficjentów jak wypełniać dokumenty i zbierać faktury. Kompletny bałagan metodologiczny, na który wydaje się społeczne, czyli nasze pieniądze.

Klasycznym przykładem modelu drugiego (preferowanie określonego zachowania) jest motoryzacja. Są ustalone zasady preferencji, za które nie ma kary, ale jest nagroda np. wjazd do centrum miasta tylko samochodami elektrycznymi, niższa stawka podatku od pojazdów z silnikami EURO 5, niższe opłaty za pojazdy zużywające mniej paliwa, niższe opłaty parkingowe za pojazdy, które zajmują mniej miejsca itd. Użytkownicy sami decydują o tym jak się zachować, patrząc na potencjalną nagrodę. Widać jak bardzo różne jest podejście w tych modelach postępowania.

Problem ciepła w domu nie może być zagadnieniem wyłącznie ekologicznym czy ekonomicznym. Bez ciepłego pomieszczenia nie da się żyć zimą w Polsce. Zagadnieniem ekonomicznym może i powinien być koszt ciepła. To jest problem do rozwiązania!

Są dwa czynniki w życiu człowieka, które muszą być postrzegane w sposób specjalny: ciepło i żywność. Bez jednego i drugiego w Polsce żyć się nie da!

Jest jeszcze jeden bardzo ważny argument, który powinien być bezwzględnie brany pod uwagę, a mianowicie tzw. gwarancja ciepła. Z gwarancją zapewnienia ciepła ściśle wiąże się gwarancja dostawy energii. Co to takiego?

Dla zrozumienia tego pojęcia posłużę się przykładami.

Przykład 1: Dysponujemy energią elektryczną z układu fotowoltaiki. Wytwarzanie energii elektrycznej jest zależne nie tylko od pogody, ale również od sprawności technicznej całego układu. Układ może być sprawny, ale zła pogoda. Może być odwrotnie, piękna pogoda, ale układ niesprawny. W obu przypadkach gwarancja dostawy energii jest bardzo niepewna.

Przykład 2: Dysponujemy najprostszym piecem na drewno lub węgiel. Dostawa energii jest zależna wyłącznie od nas, jeśli mamy tylko pod ręką dostęp do drewna lub węgla. W tym przypadku gwarancja ciepła jest pewna.

Dwa przykłady obrazujące krańcowo różne oblicze wymowy terminu <gwarancja dostawy ciepła>.

Czy to zagadnienie jest naprawdę tak ważne, aby uwzględniać go w dyskusji nad sposobami ogrzewania naszych domów?

Odpowiedzią na to może być próba przeżycia w warunkach zimowych, choćby kilku dni w nieogrzewanym pomieszczeniu. Nawet w najbardziej komfortowo urządzonym mieszkaniu jest to trudne lub wręcz niemożliwe.

Jakie to ma znaczenie w praktyce?

A no takie, że proponując lub wymuszając dowolne rozwiązania w zakresie sposobów ogrzewania należy mieć na uwadze zawsze gwarancję dostawy. Jeśli wymuszamy stosowanie ogrzewania gazem, to musimy analizować poziom gwarancji dostawy np. zasilanie rezerwowe. Im niższy poziom gwarancji dostawy, tym bardziej powinniśmy się skłaniać do preferowania systemów ogrzewania na paliwa, które można magazynować bezpiecznie w bezpośrednim zasięgu. Z tego punktu widzenia całkowicie kuriozalnym wymogiem jest likwidacja pieca na węgiel lub drewno, w przypadku ubiegania się o dofinansowanie. To powinna być autonomiczna decyzja beneficjenta. Nikt racjonalnie myślący nie będzie wydawał pieniędzy na lepsze rozwiązanie, tylko po to, by z niego nie korzystać! Zawsze zabiegamy o coś lepszego po to, by z tego korzystać.

Rozwiązanie każdego problemu zaczyna się od jego analizy, aby wyselekcjonować to, co stanowi jego najbardziej istotny składnik. Dominującym składnikiem problemu „czyste powietrze”, według deklaracji administracji państwowej, jest ilość czynnych tzw. kopciuchów, które kopcą, czyli dymią.  Jest to oczywista nieprawda. Ale nawet jeśli zgodzimy się na taką tezę, to w pierwszej kolejności należy się skoncentrować na ograniczeniu dymienia jako źródła problemu, a nie na likwidacji piecyków, bo po cóż likwidować piecyk, który nie dymi?

Jak ograniczyć dymienie? Trzeba uczyć i pokazywać:

• jak palić poprawnie,
• czym najlepiej palić,
• jak można zmodernizować stary piec,
• co zrobić, aby mniej spalać najbardziej szkodliwego paliwa, czyli węgla kamiennego,
• jakie znaczenie ma przewód kominowy,
• czy warto czyścić i co czyścić w pierwszej kolejności.

Takie działanie jest szybkie, tanie i przynoszące efekt prawie natychmiast.

Jak już uporamy się z problemem dymu, to spokojnie możemy przejść do bardziej zaawansowanych działań takich jak, pozbycie się węgla. Należy postępować tak jak w przypadku edukacji szkolnej: z niższej klasy do klasy o wyższym poziomie wiedzy. Należy wziąć bowiem pod rozwagę, że każde działanie wymaga odpowiedniego przygotowania jego uczestników. Nie wystarczy wydać zbioru zarządzeń, nakazów, zakazów oraz przydzielać pieniądze na skomplikowanych zasadach. Zycie zawsze prowokuje nas do uproszczeń a przykładów na tę tezę jest niewyczerpalna ilość. Po co więc komplikować sprawy proste???

Dr inż. Bronisław Burkiewicz

Wiceprezes Izby Gospodarczej Ziemi Myślenickiej

Właściciel firmy Agro-Partner – Technika Rolnicza

Walka o czyste powietrze

Wszyscy bierzemy udział w walce o czyste powietrze. Zmuszają nas do tego liczne rządowe programy o charakterze zarówno ogólnopolskim, jak i lokalnym.

Realizacja każdego programu skierowanego na środowisko człowieka nie powinna pogarszać jego dotychczasowego komfortu życia. Pojęcie komfortu życia jest jednak bardzo obszerne, ale na poziomie najniższym można go sprowadzić do dwóch zasad:

1. nie być głodnym,
2. nie żyć w zimnym pomieszczeniu.

Zarówno głód, jak i zimno są tymi czynnikami, które decydują o naszej kondycji zdrowotnej.

Dwie zasady połączone klamrą ekonomiczną. Każdy z nas ma na względzie tę klamrę rozporządzając budżetem domowym. Dochody rodzin są bardzo zróżnicowane i z tego powodu istnieje ogromna ilość pomysłów w rodzinach, na co wydawać w pierwszej kolejności. W krańcowym przypadku skromnego budżetu domowego staramy się wydawać na ciepło maksymalnie tyle, aby nie zabrakło nam na jedzenie. To są decyzje indywidualne i racjonalne z punktu widzenia każdej rodziny. Czy możemy te decyzje zawłaszczyć urzędowo?

Z logiki procesu podejmowania decyzji wynika jasno, że tego zrobić się nie da. Możemy co najwyżej urzędowo wpływać na dochody rodzin oraz na wprowadzanie takich zasad administracyjnych, które będą zachętą do określonego zachowania się rodzin przy planowaniu swoich wydatków. To powinno być punktem wyjścia przy formułowaniu różnorodnych programów mających „ulepszyć” nasze życie.

Jednym z najbardziej głośnych obecnie programów jest „walka o czyste powietrze”. W tych programach aż roi się od nakazów i zakazów, które mają zmusić rodziny do określonego postępowania. Niezależnie od tego, czym i w jaki sposób będziemy tę walkę prowadzić, trzeba mieć zawsze na względzie te dwie, powyżej wymienione zasady.

Rozdawanie pieniędzy w formie dotacji jednorazowej nie jest rozwiązaniem problemu, ponieważ nie ma charakteru metodycznego. Skomplikowany system przyznawania dotacji uwarunkowanej licznymi limitami i zastrzeżeniami, nie daje gwarancji, że właśnie chcemy rozwiązać najbardziej dokuczliwy problem, czyli „kto zanieczyszcza powietrze i w jakim natężeniu”.

W prezentowanych programach zmusza się właścicieli nieruchomości do konkretnego zachowania, bez jakiejkolwiek analizy (choćby nawet lokalnej) wpływu takiego wymuszenia na efekt. Łatwo jest dać „nagrodę” jednorazową bez troszczenia się o konsekwencje. Trzeba wiedzieć, że koszty ogrzewania są dożywotnim obciążeniem dla właściciela nieruchomości i trudno te koszty przewidzieć w długim okresie. Bardziej racjonalnym podejściem jest zaproponowanie szerokiej oferty nagród (dotacja jednorazowa do inwestycji, ulga podatkowa, przyznanie stypendium energetycznego) do pożądanych działań, które prowadzą w sposób najbardziej efektywny technicznie i ekonomicznie do rozwiązania problemu.

Jest jeszcze jedno zagadnienie do przemyślenia, to świadomość i znajomość problemów związanych z używaniem energii i to każdej postaci.

Obecnie prezentowany sposób wnioskowania i rozliczania dotacji nie dość, że jest mało zrozumiały, to jeszcze skierowany bezpośrednio do beneficjenta osobiście. Zasada efektywności przekazu informacji wymaga od osoby informowanej odpowiedniego poziomu wiedzy merytorycznej dla zrozumienia przekazywanej treści.

W przypadku obecnego programu jest jeden zasób wiedzy dla wszystkich, niezależnie od poziomu wiedzy merytorycznej słuchającego. Ekodoradcy są szkoleni i wiedzą wszystko a beneficjenci są informowani na spotkaniach z Ekodoradcami.

Przekazywanie całej informacji do wszystkich, niezależnie od tego, co chcieliby zrobić, jest metodycznie błędne. To jest oczywiste. Dlatego w szkole inna wiedza jest dla klasy pierwszej a inna dla klasy piątej.

Są zatem tacy beneficjenci, którzy wiedzą czego chcą np. wymienić stary piec węglowy na pompę ciepła. Ale są i tacy, którym program czyste powietrze grozi, że jak nie wymienią „kopciucha” to będą karani. Jak się mają zachować? Kogo mogą się poradzić? To jest bardzo ważny problem i brzemienny w konsekwencjach, zwłaszcza finansowych.

Według informacji upowszechnianej przez UMiG Ekodoradcy nie odwiedzają potencjalnych wnioskodawców! Skąd zatem wnioskodawca ma wiedzieć, co zrobić, aby było dla niego najlepiej?

Czym innym jest odpowiedzialność za konsekwencje złej porady merytorycznej, a czym innym za niewłaściwe wypełnienie wniosku?

Aby program „czyste powietrze” miał cechy racjonalnego działania, to musi być zdefiniowany cel np. zmniejszamy zużycie węgla do celów grzewczych. Przy takim zdefiniowaniu celu, jego rozliczenie jest proste i jednoznaczne. Kto wykaże, że jego działania dają w konsekwencji zmniejszenie zużycia węgla, ten zasługuje na nagrodę (dofinansowanie).

Przykład? Proszę bardzo.

Właściciel nieruchomości ogrzewanej węglem zużywał go rocznie 5 ton. Co ma zrobić, aby go zużywać tylko 3 tony? Ewidentny cel programu – zmniejszenie zużycia węgla. Kto ma zaproponować działanie dla tego beneficjenta, aby uzyskał zakładany cel? Może trzeba wyjaśnić, że to jest niemożliwe, albo bezcelowe i lepiej jest zrobić coś innego? Do tego właściciela nieruchomości powinien przyjść Rzeczoznawca (to jest ktoś, kto się zna na rzeczy!) i po zapoznaniu się z sytuacją zaproponować kilka możliwości np. drogą, kocił automatyczny na gaz, ale wygodną, albo tanią, kocioł na drewno ale mniej wygodną. Każda z zaproponowanych możliwości musi zapewniać zmniejszenie zużycia węgla o minimum 2 tony. Równie dobrą będzie propozycja, która całkowicie wyeliminuje używanie węgla, jak powyżej. Co wybrać? O tym już powinien decydować beneficjent, patrząc na własne możliwości finansowe. To jest jego prawo wolnego wyboru, ale w granicach ustalonego kryterium. Jedno jest w takim przypadku pewne, że niezależnie na co zdecyduje się beneficjent, to cel zostanie osiągnięty i będzie łatwy do zweryfikowania. Kwestia przyznana dofinansowania przez UMiG to jest odrębny problem.

Na obecnym etapie obowiązywania zasad, dofinasowanie uzyskuje się za realizację a nie za wynik. Taki program nigdy nie będzie efektywny. Może być co najwyżej efektowny, bo autor takiego programu będzie się szczycił wymianą czegoś na coś. A jaki będzie tego efekt? Na pewno trudny do zweryfikowania a dla poprawy czystości powietrza iluzoryczny.

Pozwoliłem sobie, dlatego w tytule na sformułowanie: Przymus czy troska? Ale to, nie to samo!

Dr inż. Bronisław Burkiewicz

Wiceprezes Izby Gospodarczej Ziemi Myślenickiej

Właściciel firmy Agro-Partner – Technika Rolnicza